|
تاريخ خبر: بررسي وضعيت تالابهاي مهم بختگان، پريشان، انزلي و هورالعظيم(2) تالابها، در تيررس عوامل ويرانگر
 |
|
تالابها سرمايههاي طبيعي كشور هستند كه بيمهري طبيعت و انسانها، آينده آنان را با خطر مواجه كرده است. سرنوشت تالاب بختگان در انتظار تك تك تالابهاي ايران است و به دنبال آن بخشي از طبيعت كشور، دستخوش تغييرات ناخوشايند خواهد شد و بسياري از گونههاي گياهي و جانوري را با خطر نابودي، روبرو ميسازد. در بخش نخست اين گزارش وضعيت تالابهاي بختگان و پريشان را بررسي كرديم و نظرات كارشناسان را در اين خصوص ارائه داديم و اينك شرايط تالابهاي انزلي و هورالعظيم را مرور ميكنيم. نزول تالاب انزلي در سال 81 تالاب انزلي مهمانپذير 700 هزار پرنده سفر كرده سيبري و ديگر نقاط جهان بود كه براي زمستان گذراني، آمده بودند. اين تالاب محل زادآوري برخي ماهيان مانند زالون، سنگر، گاوماهي، ماش، مرمري، سيم، كولي، سوف، هشترخان، كپور و شوك است و از سه منطقه آن بنا به پيمان جهاني بايد حفاظت دايم به عمل آيد كه شكار و قطع درخت و ماهيگيري در آن صورت نگيرد. ولي امروزه تالاب انزلي، مهمترين تالاب گيلان از چهارسو در تيررس عوامل ويرانگر قرار دارد. حريمشكنان، پيشروي زمينهاي كشاورزي، خزيدن جلبك آزولا، عمليات راهاندازي كنار گذر. دكتر كريم ثابت رفتار مدرس دانشگاه در گفتگو با اطلاعات ميگويد قلمرو تالابها حدود 20 برابر حوزه اكولوژي آن به حساب ميآيد بنابراين قلمرو اكوژيك تالاب انزلي در حد 20 هزار هكتار است و بايد از آن حفاظت به عمل آيد. وي هرگونه پيريزي طرحي را در گيلان حساس برشمرد و سهلانگاريهاي صورت گرفته در اين مورد را برآمده از نبود مديريت يكپارچه و هماهنگ ميخواند. به گفته اين مجري طرحهاي تالاب انزلي، انگار اهميت زيستگاهي و شيلاتي تالاب انزلي در مدنظر نيست كه حجم بزرگي از آلودگي شبانهروز به سويش روان است. به اظهار وي تنها 180 گونه پرنده به اين زيستگاه معتدل جهان دل خوش داشتهاند و نقشاش در شيلات درياي خزر انكارناپذير است. ثابت رفتار ميافزايد: با اين همه اهميت متاسفانه 60 تا 70 درصد كودها بدل به هرزآب شده و وارد آبهاي گيلان ميشوند و راه به تالاب ميبرند و آن را در رديف 7 تالابي قرار ميدهد كه در معرض نابودي جدياند. به عقيده اين آگاه محيط زيست ما داراي حسابداري سبز يا حسابداري محيط زيست نيستيم و نميتوان دقيقا ارزش ريالي تالاب انزلي را برآورد كرد فقط ميتوان گفت كه 100 ميليارد ريال كه گفته ميشود هزينه تغيير جهت راه كنار گذر است، رقم ناچيزي براي نجات اين تالاب است و اين پديده طبيعي با يك حساب سرانگشتي هزار ميليارد تومان به عنوان حداقل قيمت پايه ميارزد. دكتر ثابت رفتار به 140 كارخانه بافندگي و شيميايي اشاره ميكند كه بدون سيستم تصفيه، پسماندهاي خود را به سياهرود و گوهررود ميريزند كه با انتقال به رود پيربازار رو به سوي تالاب ميروند و در چرخه خود، خوراك گياهان و ماهيان و انسانها ميشوند. ما بايد بدانيم كه تالاب قدرت خودپالايي ندارد و مديريت مسئول بايد با آمايش و كنترل به كمكش برود. اين استاد دانشگاه ادامه ميدهد: سرخس آبي (آزولا) 25 درصد سطح مرداب را خفه كرده. اين گياه كه به طور آزمايشي در 64-63 وارد شد، باهاگي خود از مزارع برنج و ايستگاههاي پژوهش راه به تالاب باز كرد و اكنون از كودي كه در مزارع برنج بيرويه و به وفور استفاده ميشود، تغذيه ميكند و به گونهاي هراسناك ميگسترد و از رسيدن نور و اكسيژن به زير آب و آبزيان جلوگيري ميكند ولي نابودي آزولا، صدمه به موجودات ديگر در پي دارد و مهارش مشكل است. ثابت رفتار سپس از تالاب اميركلايه و استيل آستارا نام ميبرد و وضعيت موجود اولي را رضايتبخش نميداند و دومي را در حال خشك شدن ميخواند. <در گذشته در تالاب انزلي 60 گونه ماهي از جمله ماهيهايي از درياي خزر آمده و تخمريزي ميكردند و با بالا گرفتن آلودگيها تخمريزي بسياري از گونهها در تالاب از بين رفت.> نكته نقل شده از رضايي خواه، محقق مركز تحقيقات شيلات گيلان حكايت از عمق آلودگي تالاب انزلي دارد. وي يادآور ميشود كه ماهياني چون لاي و ماش ديگر توان تخمريزي در اين زيستگاه را ندارند و در معرض از بين رفتناند. وي دادههاي پژوهش در تالاب را نشانگر آن ميداند كه ماهيها به ويژه گوشت اردك ماهي از رسوب سرب اشباع است و بايد از رژيم غذايي مردم كنار گذارده شود. رضايي خواه برداشت شن و ماسه و بهرهبرداري از بستر رودخانهها و كرانه تالابها و ريزش پساب آلايندههاي گوناگون و سرازيرشدن فضولات دامي را از تهديدات برجسته مرداب ميخواند. مرتضي دياني، كارشناس اكولوژي معتقد است كه اين تنها فاضلاب رشت و انزلي نيست كه به تالاب ميريزد بلكه آلايندههاي خانگي و شهري فومن و صومعهسرا و ماسال نيز راه به تالاب ميبرند و زهكشي مستقيم به تالاب از مجاري شاليزارها و فاضلابهاي خانگي و شهر و روستا صورت گرفته است و تالابي كه كاركردش حفظ اكوسيستم براي ادامه زندگي است با محل دفع فاضلاب اشتباهي گرفته ميشود و شگفت آن كه به باور اين اكولوژيست، تالاب انزلي با بزرگواري بسيار آلودگي را به وجود بيمار خويش ميگيرد و از ورودش به دريا پيشگيري ميكند. اما دكتر غلامي كارشناس محيط زيست، تالاب را غيرقابل مقايسه با ديگر پديدههاي طبيعي ميداند و ارزش هر هكتار را 20 تا 30 هزار دلار ميخواند در حالي كه به باور وي هر هكتار جنگل 2 هزار دلار ميارزد و به اين برآيند ميرسد كه ارزش تالابها بيش از اكوسيستمهاي ديگر است. وي به خطر كاهش ژرفاي تالاب اشاره ميكند كه از 10 متر به 7 متر رسيده و اكنون عمق آن نيز از 2 تا 3 متر بيشتر نيست و عاملاش را رسوبات خاك بالا دست ميداند كه شسته شده و به تالاب سرريز ميشود و تالاب را بدل به مرداب ميكند. وي عامل مخرب ديگر تالاب انزلي را گذر دادن 16 كيلومتر از جاده كنار گذر از ميان اين زيباترين تالاب ميخواند. به عقيده دكتر غلامي، وضعيت سست مواد قانوني، نبود همگرايي همه بهرهمندان در مديريت بهينه از تالاب و نبود بودجه بسنده، زمينهساز پيشروي روز به روز تالاب انزلي است به گونهاي كه گونههاي گياهي جانورياش رو به زوال ميرود و آزولا چون توده سرطاني خود را ميگسترد و زمينهاي كشاورزي به سطح تالاب سينه ميكشد و آباش را سم زراعي مسموم ميسازد. اسدالله طهماسبي، شهردار كياشهر همه گروهها را در آلودن تالاب گناهكار ميداند و ميگويد اكنون كنار تالابها و سواحل دريا و كرانه آبگيرها، جايگاهي براي تخليه انواع زبالهها شده است. وي هزينه برداشتن اين زبالهها را از كرانه زيست بومها مشكل بزرگ شهرداري ميخواند و معتقد است جمع كردن يك كاميون زباله صد ميليون تومان هزينه روي دست شهرداري ميگذارد. آيا ماهيان طلايي و نقرهفام مغموم تالاب انزلي براي هميشه رقص زير نور خورشيد را از ياد خواهند برد و پرندگان تنها خواب پرواز بر فراز تالاب را خواهند ديد؟ راه كنار گذر قرار است از تالاب انزلي رد شود تا به مرزهاي ديگر برسد و گشايشي در ارتباط ما با آن سوي مرز پديد بياورد، ولي مگر خود تالاب راه به دل زيستبوم و طبيعت ما نميبرد، آيا پسنديده است با تخريب يك راه درخشان، راه ديگري بگشاييم؟ اگر تالابهاي ما حفظ شوند گردشگران ميتوانند به پيمايش بپردازند، شكارچيان شكار و صيادان صيد كنند و امكان اشتغالزايي براي گيلان كه استاناش توسعه صنعتي ندارد، ايجاد كار و درآمد كند. هورالعظيم در تنگنا شركت نفت كه پيشتر در پارك ملي كوير حفاري انجام ميداد اكنون 7 هزار و 520 هكتار از اراضي دشت آزادگان را در اختيار گرفته تا عمليات اكتشاف به هدف بهرهبرداري از منابع نفتي آن را به انجام برساند كه در تضاد مستقيم با زيستگاههاي جانوري و گياهي اين منطقه است و سيستم طبيعت را در اين ناحيه دستخوش تغيير خواهد كرد. هورالعظيم در غرب خوزستان يك تنوع زيستي و يك زيستگاه مهم و در نوع خود بيمانند است كه از تالابهاي بينالنهرين و مجموعهاي از اكوسيستم هوا، زمين و آب و دريا به جا مانده و وجودش براي منطقه مايه زندگيست. ولي سياستهاي نادرست درباره تالاب، ساكناناش را آواره كرده و حيات را از تالاب و دوروبر آن رو به نابودي برده است. 29 هزار هكتار بخش ايراني هورالعظيم از حدود 64 هزار و 100 هكتار آن جان به در برده و هنوز حيات خود را حفظ كرده است ولي مابقي از وضعيت طبيعي خارج شده و اميد به نجات آن نيست و اين نابودي پيامد برداشتهاي غيراصولي در گذشته از منابع اقتصادي تالاب است و اكنون اكتشافات براي استخراج نفت از قلمرو نفتي تالاب، ضربه مرگبار به آن خواهد بود. بنا به مصوبه وزيران عضو كميسيون اقتصاد بيش از 7 هزار هكتار از دشت آزادگان خوزستان براي عمليات حفاري به مدت 5 سال در اختيار وزارت نفت قرار ميگيرد. در نامهاي كه از سوي سازمان محيط زيست در اعتراض به اين مصوبه به دولت نوشته شده اثرات ناخوش اين فعاليتها بر اكوسيستم منطقه گوشزد شده و خواستار آن گرديده كه در طرح مزبور بازنگري اساسي شود. مسعود باقرزاده كريمي كارشناس مسئول تالاب سازمان محيط زيست در اين باره به روزنامه اطلاعات ميگويد: در سالهاي گذشته اين پروژه نفتي كه مشاوران ژاپني هم داشت قرار بود تنها در بخش جنوب فعاليت كند ولي اكنون شرايط عوض شده و فعاليت در هورالعظيم در جريان است. وي ميافزايد: در گذشته عمليات تداخل كمتري با تالاب داشت ولي فعاليت جديد بخش شمالي به تالاب آسيب جبرانناپذير وارد ميكند، اما كارشناسان سازمان محيط زيست ميتوانند با ارائه طرح و ارزيابي براساس EIA افزون بر اين كه بهرهبرداري را ممكن سازند، بلكه ميزان خسارت به تالاب هور را به كمترين برسانند. كريمي ميافزايد: پيش از سدسازي يا جادهسازي يا اكتشاف نفت لازمهاش ارزيابي براساس EIA است كه در صورت به كار نبستن برآورد سازه ها و روشهاي پيشرفته، اثرات منفي هر عملياتي بتدريج حالت تجمعي پيدا ميكند و آنگاه بازنگري در طرح غيرممكن خواهد بود چون پيدايش يك پديده طبيعي فرآيندي ميليون ساله در پشت خود دارد. وي ادامه ميدهد: در صورت نتيجه ندادن ارزيابي نخست، ارزيابي زيست محيطي SEA نياز است كه داراي ديدگاه راهبردي است و كلانبين. يعني به جاي تك تك، نگاه به مجموعه يك پروژه و پيامدهاي اكولوژيك آن دارد. براي نمونه پيش از عمليات بر روي كارون اين دو روش به كار برده نشد و اكنون خوزستان با وجود داشتن دو رود بزرگ از كمآبي در رنج است. اين مهندس و كارشناس تالاب بر اين باور است كه پيش از اكتشاف نفت در شادگان و هورالعظيم بايد تكنولوژي روز عمليات انفجاري و خاكبرداري در اعماق زمين انجام شود و نمونهها براي آزمايش در اختيار سازمان محيط زيست گذارده شود. ولي اكنون بدون مجوز سازمان محيط زيست ، كار اكتشاف انجام ميگيرد و اعضاي اين سازمان را به منطقه راه نميدهند كه نظارت داشته باشند. كريمي ميگويد: ما مخالف استخراج نفت نيستيم ولي حذف يك كاربري با كاربري ديگر درست نيست و بهرهبرداري نبايد خارج از توان منطقه باشد كه به نابوديش بينجامد. هرمز محمودي راد مديركل سازمان محيط زيست خوزستان معتقد است براساس نقشه، حداكثر 90 حلقه چاه در آزادگان جنوبي حفر خواهد شد و با توجه به اين كه به ازاي هر چاه حداكثر 2 هكتار زمين نياز است مساحتي حدود 180 هكتار كفايت ميكند و واگذاري 7 هزار و 530 هكتار توجيحي ندارد و افزون بر اين هيچگونه مجوزي از سوي سازمان براي بخش شمالي صادر نشده، در حالي كه پلاكهاي واگذار شده همه سطح تالاب حتي روزنهاي حساس را دربرميگيرد. تمامي تحقيقات اكتشاف نفت مانند گمانهزنيها، لرزهنگاريها، انفجار و انتقال سيستمهاي حفاري و خود عمليات حفاري و استخراج لايههاي گل و لاي و آب تاثير ويران سازش را بر جاي مينهد. علي مكرمي كارشناس شيمي معتقد است اكتشاف نفت همراه با آزمايش و عمليات سنگين و مواد شيميايي و ماشينهاي بزرگ است و جاپاي همه اينها براي هميشه طبيعت را لگدكوب ميكند وامكان بازگشت به حالت طبيعي گذشته را از محيط ميگيرد و در همه زمينهاي داراي چاه نفت، جانور و گياه فداي اقتصاد ميشود و ميميرد كه نمونهاش را ميتوان در مسجد سليمان ديد كه نخستين چاه نفت در 87 در آن كشف شد و نمونههاي ديگر در گچساران و ميان كوه خوزستان كه همه مراتع و بوتهزارهايش خشكيد و در برابر اين گفته كه تنها براي چند سال دشت آزادگان به شركت واگذار شده و پس از آن تاسيسات برچيده ميشود بايد گفت پس از آن ديگر تالاب هورالعظيم وجود نخواهد داشت. اما هرمز محمودي بر اين باور است كه سازمان محيط زيست ناظر دارد و مشغول نظارت و تهيه گزارش است و اگر مشكلي نمايان شود گوشزد خواهد كرد تا محيط زيست فداي اقتصاد نشود. ولي دلاور نجفي، معاون محيط طبيعي و انسان سازمان محيط زيست بر اين باور است كه نميشود از ذخيره نفتي غني چشم پوشيد اما مسئولين بايد بدانند كه تالاب هور نبايد به سرنوشت سواحل عسلويه و پارك ملي كوير دچار آيد. علي درويشي - نادر اسدي codex24x page05 |
PDF صفحات روزنامه
Text Box (double-click to edit)
Ettelaat International
آدرس: تهران. بلوار ميرداماد - خيابان نفت جنوبي
تلفن : 29999
22258022 : فاكس
Ettelaat Newspaper
Tehran Mirdamad Boulvard
Tel : 009821 29999
Fax : 009821 29999
email: ettelaat@ettelaat.com
صفحات روزنامه را ورق بزنيد
84 سال حضور مستمر در صحنه اطلاع رساني کشور
PDF صفحات نيازمنديها
PDF صفحات ضميمه